یک استاد مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران، با بیان اینکه اگر قرار باشد تغییری در ساختار سیاسی کشور سوریه انجام بگیرد، این تغییر باید با استفاده از شیوه های مسالمت آمیز و دارای وجه سوری و سوری باشد، گفت: مخالفان حکومت سوریه با راه اندازی جنگ داخلی و نیابتی نمی توانند سوریه را از هم بپاشند و تا زمانی که یک کشور از لحاظ سیاسی و اجتماعی در شرایط دو قطبی مردم و حکومت، قرار نگرفته باشد با استفاده از شیوه های خشونت آمیز، تغییری در ساختار سیاسی آن کشور صورت نمی گیرد.
دکتر محمدجعفر جوادی ارجمند، عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در گفت وگو با خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، بحران سوریه را از دو بعد هستی شناسی و شناختی مورد ارزیابی قرار داد و افزود: اگر بخواهیم مساله تحولات سوریه را از بعد هستی شناسی بررسی کنیم این حرکت را در راستای تحولاتی نظیر حرکت انقلاب اسلامی ایران می بینیم که ما آغاز آن را به عنوان یک جریان پیوسته در تاریخ کشورمان یعنی از دوران مشروطیت و قبل از آن و در نهایت بهمن سال 1357 که نقطه عطفی پیدا کرد و به پیروزی انقلاب اسلامی رسید، ارزیابی می کنیم.
وی در ادامه سید جمالدین اسد آبادی و برخی از مبارزان اسلامی را از مهم ترین پایه گذاران حرکت های بیداری اسلامی عنوان کرد و گفت: بحث بیداری و حرکت های اسلامی توسط افرادی مثل سید جمالدین اسد آبادی و برخی از مبارزان اسلامی در کشورهای مصر، سوریه و عراق پایه گذاری شد که بعد از پیروزی انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی ایران، از لحاظ هستی شناسی تحولاتی که طی سه سال گذشته در دنیای عرب تحت عنوان “تحولات اسلامی” رخ داده است مرحله سوم این خیزش و حرکت قلمداد می شود که از کشور تونس آغاز و به سرنگونی چند رژیم انجامید.
جوادی همچنین به بحث شناخت شناسی تحولات انقلاب های عربی اشاره و تصریح کرد: در بحث شناخت شناسی، جریان های بیداری اسلامی در کشور های عربی از چند جنبه یعنی شرایط جغرافیایی، ژئوپولوتیک، موقعیت و ساختار سیاسی کشورهایی مثل مصر، لیبی، تونس و سوریه و بحرین قابل بررسی است. بر این اساس، شکل گیری این حرکت ها در هر کشوری باید با توجه به موقعیت های مختلف آن کشور بررسی شود، در واقع با توجه به مشخصات رابطه نیروهای اجتماعی با دولت و حکومت از یک سو و فشار قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای نظیر آمریکا، اروپا و ناتو می توان به جرات ادعا کرد که انقلاب ها در کشورهای عربی یک معادله چند مجهولی است.
این استاد دانشگاه تهران در ادامه در زمینه تحولات سوریه طی دو سال اخیر اظهار کرد: تحولات سوریه که از دو سال پیش شروع شده در دو محور قابل بررسی است. یک محور آن کشورهای غربی قرار دارد که البته برخی کشورهای همسایه مثل ترکیه، قطر و عربستان به نیابت از کشورهای غربی به میدان آمده و شورشیان را حمایت می کنند. در محور دیگر این تحولات نیز کشورهایی نظیر روسیه، ایران، لبنان و خود حاکمیت سوریه هستند که در حوزه مقاومت قرار دارند.
مخالفان سوریه در تلاش اند ریشه مقاومت در منطقه را سست کنند
به گفته این کارشناس مسایل منطقه ای، در حقیقت آن چیزی که امروز در بحث میدانی سوریه رقم می خورد این است که مبارزات از سوی طرفداران غرب در سوریه به خشونت ختم شده است و گروه های سلفی در سوریه تلاش می کنند تا ریشه مقاومت در این کشور را بشکنند و برای همین است که کشورهای غربی، همسایه و مخالفان برای رسیدن به هدف خود، جنگ نیابتی در سوریه راه انداختند ؛بطوریکه گروه های مخالف از جمله سلفی ها و وهابی ها با کمک برخی کشورها خود را مسلح کردند تا علیه حکومت بشار اسد به مبارزه برخیزند و در حال حاضر میزان خشونت در این کشور به حدی رسیده است که این گروه ها طی ماه های اخیر شروع به تخریب میراث فرهنگی و همچنین کشتار انسان ها دست زده اند.
دکتر جوادی در ادامه یادآور شد: سوریه کشوری با سابقه و زمینه تمدنی بسیار غنی است، جایی که پیامبران بزرگی در این سرزمین ظهور کردند .بنابراین آثار باستانی تاریخی و اسلامی در این کشور بسیار با ارزش است که متاسفانه گروه های تروریست با تخریب این آثار به جنگ علیه بشریت پرداخته اند که البته این نوع اقدامات نشان از خوی وحشیانه تروریست ها را دارد.
بنابر اظهارات وی، امروزه با تلاش کشورهای روسیه، ایران و لبنان نبرد میدانی در سوریه تغییر و ساختار ارتش سوریه حفظ شده و دولت توانسته بر مسائل و مشکلات غالب شود؛ بطوریکه ارتش سوریه با پیشروی هایی بدست آمده حرکت های مسلحانه را دفع کرده و می توان به جرات ادعا کرد در نهایت در صحنه میدانی مبارزات سیاسی سوریه معادلات سیاسی به نفع این تمامیت ارضی کشور رقم می خورد. بطوریکه هم اکنون کشورهای آمریکا و اروپایی به این نتیجه رسیدند که بازی به این شیوه در سوریه بی نتیجه است لذا تلاش می کنند در کنفرانس ژنو2 با حضور ایران راههای انتقال مسالمت آمیز انتقال قدرت از اسد به مخالفان را بررسی کنند.
تغییر ساختاری در سوریه باید بصورت مسالمت آمیز و دارای وجه سوری سوری باشد
این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در شرایط کنونی کشورهای مخالف دولت سوریه به این نتیجه رسیدند که اگر قرار باشد تغییری در ساختار سیاسی این کشور انجام بگیرد این تغییر باید با استفاده از شیوه های مسالمت آمیز و دارای وجه سوری و سوری باشد یعنی خود مردم که در میدان اصلی هستند در فرایند تغییر دخیل باشند نه با نزاع مصلحانه و خشونت، در واقع با راه اندازی جنگ نیابتی ممکن است حکومتی که پایه های قوی نداشته باشد از بین برود ولی حکومت بشار اسد دو سال است که مقاومت کرده و این نشان می دهد این نوع اقدامات در تغییر ساختار سیاسی این کشور بی نتیجه است.
بخشی بزرگ از گروه های مخالف در سوریه، دست به اسلحه نبردند
به گفته دکتر جوادی، امروزه کشورهای مخالف سوریه به این نتیجه رسیدند که نحوه انتقال قدرت در سوریه باید بصورت مسالمت آمیز اتفاق بیفتد بطوریکه طی هفته های اخیرمی شنویم روسیه و امریکا تلاش می کنند در کنفراس ژنو 2 مسائل و تحولات سوریه را بررسی و در آن نحوه انتقال مسالمت آمیز قدرت را از بشار اسد به گروه هایی که مطالبات اجتماعی دارند، تغییر دهند در واقع بخشی بزرگ از گروه های مخالف و خواستار اصلاحات در سوریه، دست به اسلحه نبردند و خواستار اصلاحات مسالمت آمیز در جامعه هستند و ما امیدواریم این مساله به سرانجامی برسد که نهایتا این خونریزی ها قطع شود چون آنچه در این درگیری ها صدمه می بینند مردم و توده های جمعیت هستند ؛کسانی که بدنه اصلی یک دولت را می خواهد تشکیل بدهد و گرنه سیاست مداران از دوره خاصی از زمامداری برخوردارند، بطوریکه خود اسد هم تاکید کرده تا سال 2014 در قدرت خواهد ماند.
در درگیری های سوریه، اسرائیلی ها بیشترین سود را می برند
وی خاطر نشان کرد: در بین درگیری ها بین دو گروه موافق و مخالف حکومت بشار اسد، بیشترین نفع را اسرائیل می برد و بی ثباتی در سوریه و ادامه در گیری ها باعث می شود اسرائیل فضای تنفسی برای خود پیدا کند تا بتواند از شرایط تعارض آمیز دنیای عرب استفاده و از این طریق به اهداف خود دست یابد.
گروه های سلفی با انجام و انتشار برخی رفتارهای خشن می خواهند نشان دهند مردم مسلمان دنیای عرب روحیه وحشیگری بالایی دارند
این کارشناس مسائل سیاسی، به شدت خشونت ها و انجام برخی رفتارهای غیر انسانی از سوی برخی مخالفان سوریه اشاره کرد و گفت: میزان و شدت خشونت در درگیری های سیاسی یک کشور زیاد به بحث انقلاب ها ارتباطی ندارد این نوع خشونت ها و اتفاقات در تاریخ بی سابقه هم نیست. ما در تاریخ مواردی را داریم برای این که گروه، دسته یا افرادی برای اینکه بخواهند نوع خشونت در درگیری های یک کشور را در درجه بالا نشان دهند متوسل به برخی اقدامات نظیر شکافتن قلب یک انسان و خوردن آن می شوند که البته اتفاق وحشیانه ای که اخیرا از سوی گروههای سلفی( انتشار ویدئو خوردن قلب یک انسان) در سوریه صورت گرفت یک نوع سناریوی قابل بررسی است. در واقع گروه های سلفی با انجام و انتشار این نوع اقدامات می خواهند وضعیت سیاسی این کشور را متشنج و خشونت را بالا نشان دهند و اینکه مردم مسلمان دنیای عرب و به اصطلاح مسلمانان دارای روحیه وحشیگری بالایی هستند.
به گفته وی، بر اساس قوانین بین المللی در جنگ های داخلی و حتی برون مرزی، اگر فردی یا گروهی اسیر گروه مخالف دیگری شد باید طبق قوانین بین المللی با آنها رفتار شود، که متاسفانه در درگیری های سوریه این حالت رعایت نمی شود و انجام یک سری اقدامات وحشیانه از سوی گروه های تندور بجز اینکه بخواهد نوعی استمرار خشونت وحشیانه را دامن بزند، هدفی دیگر ندارد و در نهایت رسانه های گروهی این اقدام را به نفع کشورهای غیر اسلامی و حامی مخالفان استفاده می کنند و از آن به عنوان سندی برای عمق خشونت یک رژیم استفاده می کنند. در حالی که هیچ گاه رژِیمی که پایه های مردمی داشته باشد دست به چنین اقدامات جنایتکارانه ای نمی زند.
دکتر جوادی در ادامه بمباران شیمیایی شهرهای هیروشیما و ناکازاکی توسط آمریکا در جنگ جهانی دوم را نمونه ای بارز از اقدامات وحشیانه و غیر انسانی ثبت شده در تاریخ عنوان کرد و افزود: متاسفانه اقدامات غیر انسانی تنها در کشور سوریه رواج ندارد. در واقع جنگ ها جهانی اول یا دوم همواره شاهد یک سری اقداماتی با خوی حیوانی توسط برخی طرف های درگیر بوده ایم. کشتار بیش از 70 هزار مردم بیگناه در بمباران های هیروشیما و ناکازاکی، کشتار بیش از پنج هزار نفر از مردم بیگناه در حلبچه با گازهای سمی توسط صدام حسین و همچنین به جا ماندن بیش از 100 هزار مجروح و شیمیایی در جنگ ایران و عراق، نمونه های بارزی از جنایت های جنگی در طول تاریخ بشریت است که از سوی دیکتاتورهای حاکم صورت می گیرد که البته این نوع حرکت ها بجز حس خشونت، وحشیگری و شکاف بین گروه های مردمی نتیجه ای دیگر نخواهد داشت.
حکومت های استبدادی، ریشه اصلی انقلاب های عربی در منطقه
انقلاب در کشوری اتفاق می افتد که حاکمان از جنس مردم نباشند
این استاد دانشگاه تهران، استقرار حکومت های بیگانه و دیکتاتور را ریشه شکل گیری حرکت های اجتماعی و سیاسی در کشورهای عربی دانست و گفت: اکثر رژیم های موجود در کشورهای عربی از طریق کودتای نظامی روی کار آمدند رژیم هایی که اقلیت حاکم برای آنها حکومت می کرده است و دموکراسی و مشارکت پذیر نبودند بنابراین وجود انواع تبعیض، شکاف طبقاتی و فعال نبودن طبقه متوسط، بی عدالتی اجتماعی و بوپژه عدم مشارکت سیاسی زمینه های بروز و شکل گیری انقلاب در این کشورها را فراهم می کند. انقلاب در کشوری اتفاق می افتد که حاکمان آن از جنس خود مردم جامعه نباشند.
حرکت های اجتماعی و سیاسی هر کشور با توجه به موقعیت آن قابل بررسی است
نباید تعجب کنیم چرا ماهیت تحولات در سوریه متفاوت است
وی همچنین به تفاوت تحولات سوریه با سایر کشورهای عربی اشاره کرد و افزود: در واقع حرکت اجتماعی، سیاسی و انقلاب در هرکشوری با توجه به مسائل مختلف رنگ و بوی خاص خود را دارد. با توجه به اینکه ساختار اجتماعی، جمعیتی، نوع فرهنگ، تحصیلات، آموزش ها در کشورهای عربی متفاوت است؛ نوع انقلاب ها در این کشورها نیز نسبت به کشور دیگر فرق می کند. بنابراین انقلاب در مصر به عنوان یک کشوری باستانی متمدن که انسجام اجتماعی بیشتری دارد بسیار متفاوت تر از انقلاب در کشورهایی مثل سوریه و عراق که کشورهای قومیتی هستند، روی می دهد. در نتیجه تحولات سیاسی و اجتماعی در هر کشوری با توجه به فضای ژئوپولوتیک در منطقه، مسائل بین المللی و مسائل داخلی نظیر شرایط اجتماعی و اقتصادی هر کشوری اتفاق می افتد و نباید تعجب کنیم که چرا ماهیت تحولات در سوریه با سایر کشورها متفاوت است. مساله سوریه بحث مقاومت و شکستن دیوارهای مقاومت از سوی کشورهای غربی است که البته امروزه معادلات به این سمت پیش می رود که به این نوع مبارزات علیه مقاومت کاربردی ندارد.
این کارشناس مسائل منطقه ای، مراحل دستیابی به اهداف انقلاب را به سه دوره کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت تقسیم بندی کرد و اظهار کرد: اگر بخواهیم این سئوال که کشورهای عربی تا چه حد به اهداف انقلابی خود دست یافته اند، را بررسی کنیم. باید گفت اهداف هر تحول انقلابی بصورت مرحله ای در سه دوره کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت قابل ارزیابی است هر کدام از کشورهای عربی با توجه به شرایط و موقعیت های خاص تا حدودی به اهداف انقلابی خود دست یافته اند. مثلا کشور تونس توانسته به برخی مطالبات مردمی اولیه یعنی ایجاد حکومت دمکراتیک دست یابند. هدف های میان مدت یعنی همان تامین رفاه و حقوق شهروندان، نیز به دلیل اینکه این کشور در حال انتقال قدرت است، بصورت مرحله ای بدست می آید.
وی در ادامه در خصوص اهداف بلند مدت انقلاب در کشورهای عربی نیز یادآور شد: ایجاد یک حکومت مردم سالار، ثبات سیاسی- اجتماعی، مشارکت وسیع مردم در سرنوشت خود از اهداف بلند مدت تحولات منطقه است.
پیش بینی تحولات آینده سوریه؛ خروج از وضعیت جنگی و رفتن گروه های سیاسی مخالف به سمت استفاده از راه های مسالمت آمیز
جوادی همچنین به پیش بینی آینده تحولات سوریه پرداخت و افزود: بر اساس پیش بینی های به عمل آمده آینده تحولات سوریه از وضعیت خشونت، جنگ و کشتار بیرون می آید و شرایط سیاسی این کشور به سمتی می رود که گروه های مخالف بتوانند خواسته های سیاسی خود را از مسیر مسالمت آمیز بدست آورند که البته دست یابی به این هدف در درجه اول به خود مردم سوریه و تحولات منطقه ایی و فرا منطقه نسبت به تحولات سوریه بستگی دارد که این نگاه امروزه به نفع سوریه در عرصه های بین المللی تغییر می کند. بنابراین بازیگران به این سمت می روند که وضعیت را در یک فرایند مرحله ای انتقال قدرت قرار دهند و این فصل مشترک آنها قرار گرفته است و قدرت های غربی به این نتیجه رسیدند که سوریه کشوری نیست که با جنگ های این چنینی قدرت خود را از دست دهد.
سوریه از لحاظ سیاسی و اجتماعی هنوز در شرایط دو قطبی قرار نگرفته
وی در پایان با تاکید بر اینکه تا زمانی که یک کشوری از لحاظ سیاسی و اجتماعی در شرابط دو قطبی قرار نگرفته باشد، از هم پاشیدن آن غیر ممکن خواهد شد. در جامعه دو قطبی در یک قطب، مردم، گروه های اجتماعی و در طرف دیگر رژیم حاکم قرار می گیرد چیزی که در وقوع انقلاب اسلامی ایران ما شاهد آن بودیم. ، این در حالی است که تحولات سوریه در شرایط دو قطبی قرار ندارد و بدنه اصلی اجتماعی هنوز طرفدار دولت سوریه هستند و تا زمانی که این شرایط وجود دارد و مشروعیت حکومت سوریه توسط بدنه اجتماعی از بین نرود این کشور از هم نمی پاشد.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com
